Tróndur Patursson
175 Kirkeby
FO - 100 Tórshavn

 


Tróndur Patursson er ķ dag ķ hųgum metum bęši sum mįlari og myndhųggari. Fremst av ųllum er hann vķšagitin fyri sķnar glasmįlningar og spegils-/glasverk. Hann eigur ein tżšandi lut ķ menningini av fųroyskari list og er eitt av hųvušsnųvnunum ķ endurnżggingini, sum tųrvur var į, og sum byrjaši viš Ingįlvi av Reyni (fųddur 1920) og fekk sķtt veruliga frambrot ķ tķ nęsta ęttarlišinum (fųdd ķ 1940-įrunum).

Tróndur Patursson hevur vunniš fram til sķtt egna listalag, eitt lag, sum kemur beint śr huganum ķ óbundnum skapi. So at siga ųll fųroysk myndlistafólk eru tżšiliga merkt av tķ sterka og stórfingna landslagnum, iš dag um dag er uttan um tey, men hjį Tróndi er hetta įriniš so avgerandi, at hann hesi seinastu įrini hevur valt at nżta oršiš nįttśrulżsing sum eitt vanliga felagsheiti į sķnum ofta navnleysu verkum.

Ķ verkunum hjį Tróndi kemur kveikingin fram um alt śr einari sermerktari kosmiskari nįttśrukenslu, iš altķš hevur veriš livandi partur av hansara lyndi, men sum hevur ment seg ķ sinninum į teimum ęvintżrkendu feršunum, hann hevur gjųrt saman viš ķrska sjófaranum Tim Severin um heimsins stóru hųv. Tróndur hevur higatil veriš viš Tim Severin į sjey sjóferšum. Fyrsta feršin var ķ 1976/77, tį iš endamįliš var at fylgja slóšini hjį ķrska munkinum Brendan og kanna eftir skrivligu frįsųgn hansara um eina sjóferš tvųrtur um noršurhųv śr Ķrlandi til Nżfundland fyri 1500 įrum sķšani ķ einum skirvisligum bįti śr neytahśšum spentum śt yvir trębond. Seinasta feršin var ķ 2001 ķ Karibiska Havinum, og evniš var hesaferš at kanna sųguna hjį Daniel Defoe um Robinson Crusoe.

Tróndur Patursson bżr framvegis ķ bygdini, har hann varš fųddur og vaks upp. Her hevur hann nakaš uppi ķ brekkuni oman fyri bygdina bygt sęr rśmlig hśs viš verkstovu.

Brendan

Taš er taš sterka, dagliga sambandiš viš fųroyska nįttśru, sum er stųšiš undir listini hjį Tróndi. Ķ 1970-įrunum vķškašist og rķkašist hetta sambandiš viš nįttśruna į feršunum viš ķrska sjófaranum Tim Severin. Severin hevur lagt seg eftir at greiša višurskiftini millum veruleika og sųgn ķ tiltiknum sųguligum ella skaldsligum frįsųgnum um evnini hjį menniskjanum at vinna į ógvisligum avbjóšingum ķ nįttśruni. Tróndur hevur veriš viš į sjey sjóferšum hjį Severin, og į teimum var manningin fyri stórum krųvum og lęrdu at kenna stórleikan ķ nįttśruni ķ góšum og illum. Fyrsta feršin viš Severin var The Brendan Voyage ķ 1976. Aftan fyri feršina lį tann gamla skrivliga frįsųgnin um ķrska munkin Brendan, sum fyri 1500 įrum sķšani gjųrdi sęr ein skirvisligan bįt śr neytahśšum spentum śt yvir trębond og sigldi um Noršuratlantshav śr Ķrlandi til Nżfundland. Severin og hansara menn bygdu sama bįt, sum sjįlvandi varš nevndur Brendan, sigldu somu leiš og prógvašu, at veruleiki kundi vera ķ gomlu frįsųgnini. Tróndur slapp viš, tį iš Severin į feršini legši inn ķ Fųroyum fyri at finna og kanna stašiš, har ķrski munkurin skuldi hava vitjaš į sķni vandamiklu ferš. Hetta stašiš vķsti seg eftir ųllum at dųma at hava veriš viš eina vķk ķ Kirkjubų, sum bygdarfólkiš kallašu viš tķ gamla stašarnavninum Brandarsvķk, vķk Brendans.

 

Lżsandi fjalliš

Eitt alment eyškenni ķ teimum nżggjaru og nżggjastu vatnlitamyndunum, temperamyndunum og glasmįlningunum hjį Tróndi Patursson er, at myndirnar verša bygdar upp viš frķtt skipašum, organiskt-abstraktum formum, sum taka stųši ķ tķ, sum listamašurin sęr ķ skżggjum, aldum, fjallagreinum v.m., men sum als ikki avmynda hesi nįttśrufyribrigdi ķ eintżddan, afturkennandi skapi. Listamašurin sigur sjįlvur, at hann hevur umsett sķna nįttśrukenslu til "abstrakta myndaskrift". Heitiš kalligrafi tykist at hóska serliga vęl til temperamyndirnar frį umleiš 1995 og seinni. Flestu teirra eru skapašar śr listaligu "nęrlesing" hansara av grżtutum fjallalendi, har spenningar og mótsetningar ķ homrum, giljum, gjįum og rivum verša umsettar viš svųrtum "tekngeršum", iš stundum kunnu minna um japanska fagurskrift viš tusji.

Latum okkum kanna nęrri, hvussu listamašurin arbeišir ķ hesum mongu temperamyndunum, sum uttan undantak bera felagsheitiš Nįttśrulżsing (mynd ?). Fleiri av hesum myndum koma śr einari og somu grunduppliving:

Ķ góšum vešri fer listamašurin ofta ķ lķtla bįt sķn og siglur heit inn ķ skuggan undir brųttum bergi, situr so har og teknar ķ skitsubókina tey ymisku mynstrini og skapini ķ berginum. Taš, sum hann heftir seg einamest viš, er hetta, at ķ tķ grįsvarta dųkka og ókomiliga basaltinum ķ berginum her og har sķggjast kloyvur og rivur sum djśpsvartar, loddręttar sprungur ķ bergsvegginum, og eftir hesum sprungum og rókum kann bera til at ganga upp ķ bergiš og koma heilt upp ķ ljósiš ķ erva.

Heima ķ arbeišsstovuni umsetir hann hesar nįttśruupplivingar til rųšir av myndum, sum endurtaka sama hųvušseviš ķ óteljandi frįbrigdum. Bratta bergiš veršur ķ mįlninginum ein skiftandi, litsterkt lżsandi, annašhvųrt reyš, grųn, gul ella blį grund, og į hesa grund er lagdur ein óregluligur bygnašur av svųrtum skapi, sum inn móti myndamišjuni tykjast at renna saman ķ eitt loddrętt, sprungukent hųvušsskap.

Taš er tżšiligt, at teir lķvrunnu formarnir ķ hesum myndunum eru djśpt nįttśruelvdir. Samstundis veršur eingin freistašur at skilja myndirnir sum beinleišis endurgeving av nįttśruni. Av nógvum ymiskum grundum, millum annaš av tķ at ljósiš er als ikki sum ķ nįttśruni. "Bergsveggurin" sżnist at vera upplżstur innanķfrį, og hetta mótljósiš "skśgvar" taš svarta skapiš "frameftir", so at taš, sum eftir natśralistiskari fatan skuldi veriš sum svartar rivur inn ķ fjalliš, ķ stašin "sveimar" heilt ķmóti allari nįttśru sum svartir skuggar "framman fyri" ta lżsandi grundina. Harviš kemur eisini fram ein egin "ųvut" rśmdarkensla, sum er tżdningarmikil partur av ętlan listamansins. Ķ samrųšum viš onnur listafólk, m.o. Ingįlv av Reyni, um tann frķa, ikki-avmyndandi mįlningin og hansara avtųku av rśmdardżpd ķ myndini, hevur Tróndur Patursson altķš hildiš uppį, at ķ abstraktu myndini er - og skal vera - eitt "rśm", onkursvegna ein ųšrvķsi dżpd, sum kemur śr mótsetningunum millum ljós og myrkur ķ myndini. At myndin veršur annaš og meira enn ein tvķdimensionalur flati er avgerandi neyšugt, skal hon kunna rųkka sķnum tżdningarmesta endamįli, sum er at gera taš ósjónliga sjónligt, siga frį kenslum og anda ķ tilveru menniskjans og til dųmis fįa samband viš yvirnatśrligar veruleikar ķ įtrśnašarligari sannkenning.

Ti er taš so, at tį iš Tróndur mįlar lżsandi fjalliš, mįlar hann ikki longur taš, hann sęr ella hevur sęš, men taš, sum rųrist ķ hansara egna sinni, eitt andaligt og kensluligt samskifti viš fjalliš sum ein livandi og sįlarkveiktan alheim, eina verš, sum innan er full av verum og mįttum. Kletturin, tunga meginenviš ķ steinaheiminum, veršur gatašur og gerst rśm fylt viš lķvi og orku, sum spreingir deyša hamin į klettinum innanķfrį og vellir lżsandi ķmóti okkum sum eitt slag av glųšandi grótbręšing.

Viš ųšrum oršum veršur her vent upp og nišur alt taš, sum vit kenna frį nįttśruni og śr allari alifrųši. Myndin er ein andaligur veruleiki aftan fyri tann uttara heimin og krevur ongar frįgreišingar. Vit skilja, at Tróndur er hugtikin av įtrśnašarligu glasmįlningunum ķ mišaldardómkirkjunum, og harviš skilja vit eisini, hvķ hann strembar so įhaldandi ķmóti at finna eina leiš at bera hetta slagiš av mįlningi, har ljósiš kemur aftanķfrį, fram ķ okkara egnu tķš. Vit sķggja, at hetta er taš, sum hevur giviš honum ķblįsturin til at arbeiša į henda eyškenda hįtt viš ljósi og myrkri ķ temperamyndum sķnum.

 

Kosmisk rśm

Stųrsta listaliga śrtųkan, Tróndur Patursson hevur fingiš av feršum sķnum viš Severin, er tann sterka "havkenslan" og yvirhųvur ųll hansara kosmiska nįttśrukensla, hetta, sum er hansara veruliga listaliga arbeišsgrundarlag. Merkisverdasti og sjįldsamasti įgóšin av tķ, sum honum var fyri į hųvunum, er tann rųšin av framśrskarandi spegil-glas-verkum, hann hevur gjųrt og giviš felagsheitiš Kosmisk rśm.

Taš fyrsta av hesum verkum var ķ stóru jarnbingjan, sum ķ 1996 var hansara ķkast til bingjuframsżningina, sum varš fyriskipaš, tį iš Keypmannahavn var įrsins evropeiski mentanarbżur. Bingjan stendur nś viš inngongdina til Listasavn Fųroya ķ Havn. Ķ 1997 hevši hann eitt lķknandi verk viš į framsżningini (saman viš Erik Heide) Sten & Glas į Brandts Klędefabrik ķ Odense. Hetta verk keypti Ny Carlsberg grunnurin, iš sķšani hevur latiš Randers Kunstmuseum verkiš, og taš hevur nś funniš varandi staš ķ framsżningarhųlum savnsins (mynd?). Ein nżggj, fleirhyrnt śtgįva varš vķst į framsżningini Fuglefri ķ Silkeborg Bad ķ 1998. Eitt framhald av hesum verki er ķ gerš og veršur vęntandi sett į Noršurbryggjuni ķ Keypmannahavn į vįri 2003.

Listamašurin hevur ķ samrųšu, sum stóš at lesa ķ skrįnni til oman fyri nevdu framsżning ķ Odense, sjįlvur sagt frį, hvussu verkini Kosmisk rśm eru komin burtur śr sjóferšunum viš Tim Severin:

"Taš, sum reint listaliga hevur giviš męr mest, er feršin į bambusflaka śr Kina til Amerika ķ 1993 (China Voyage). Feršin vardi ķ 106 dagar - taš er long tķš - tś ert avbyrgdur fķra mįnair į sjónum - ikki eitt einasta skip er at sķggja. Fariš er ikki bįtur men flaki, sum liggur beint nišur į sjógvin - višhvųrt stendur tś ķ sjógvi upp undir knę, tś veršur ein partur av havinum. Tś veitst, at 6.000 metrar eru undir tęr og ein endaleysur himmal yvir. Bara tann kosmiska kenslan uttan um teg er til. Taš var henda feršin, sum gav męr hugskotiš til bingju-framsżningina ķ 1996 og til taš rśmiš, eg nś havi bygt ķ Kunsthallen Brandts Klędefabrik, har tś gjųgnum samspęl millum glas og spegl kennur teg vera ķ einum endaleysum rśmi. Tį iš tś fert inn į spegilsgólviš, er taš sum at ganga į vatni."

Viš sķnum stóra rśmverki hevur Tróndur roynt at geva frį sęr ta kosmisku rśmdarkensluna, sum fylti hann į timburflakanum mitt śti ķ Kyrrahavinum. Um - ellla hvussu vęl - taš er eydnast honum, veit bara hann sjįlvur, men verkiš er ķ ųllum fųrum eitt, sum ger mun.

Kosmisk rśm geva tķ, sum kemur inn, eina harša avbjóšing. Hvar ert tś staddur, hvat er upp og hvat er nišur? Ljós kemur uttanķfrį gjųgnum veggir śr mįlašum glasi, og gólv og veggir eru spegl. Speglini og glasiš gera saman, at taš kenst heilt undursamt at vera ķ hesum rśmi. Tį tś stķgur inn, heldur tś teg beinanvegin missa alla fasta grund undir fótum: Gólviš speglar rśmiš (og teg sjįlvan) ķ endaleysari rųš av endurtųkum, iš missa seg burtur ķ dżpd sum ein botnleysur "tunnil". Ķ erva tykist eftir ųllum at dųma heldur ikki at vera nakaš loft, tķ rśmiš er eisini ein endaleysur "tunnil" av speglingum uppeftir. Tś sveimar sostatt at kalla frķtt ķ einum slagi av "lyftusloku" - mitt millum Heims og Heljar, so at siga.

Glasmįlningarnir ķ veggjunum vķsa eitt marglitt spęl av abstraktum formum, gjųrt sum spontan "kalligrafi", iš onkursvegna minnir um alheimin, soleišis sum hann sęst aftur ķ sjóneyku ella ķ havsins sveimi av ęti ella teimum lżsandi stjųrnutokunum śti ķ rśmdini.

Alt hetta fęr ljós uttanķfrį, og taš fęr ta lųgnu kensluna at vaksa: tś sveimar viš ongari tyngd mitt ķ einum kosmiskum rśmi. Kenslan er so sterk og livandi, at tey eru nógv, sum ikki hętta sęr at stķga inn į speglgólviš ķ verkinum. Bara taš at hyggja innum śr huršaopinum hevur fingiš tey at taka seg klųkk burtur frį tķ "ųrandi dżpinum", tey hava framman fyri sęr. Tķ er taš skilagott, at hugsa seg vęl um, įšrenn stigiš veršur inn į spegilsgólviš: ręšslusjśk fólk, serliga tey, sum hava hęddarręšslu, eiga ikki at fara inn um gįttina. Tey kunnu uppliva kosmiska rśmiš sum eina ręšuliga marru, iš veršur verandi sum djśpur skelkur ķ sįlini!

Listaliga endamįliš viš teimum kosmisku rśmunum er sjįlvsagt ikki at bara at skapa eitt skemtiligt sansingargykl. Tróndur Patursson vil fįa okkum at sķggja taš ósjónliga, seta okkum ķ samband viš ein veruleika, sum er stųrri enn taš, sum okkara veiku sansir megna at fata, og sum okkara skil viš ųllum sķnum avmarkingum ikki er fųrt fyri at fasthalda: endaloysiš ķ alheiminum.